Εξορία στη Λογγοβάρδα

Τα νησιά του Αιγαίου και των Κυκλάδων χρησιμοποιήθηκαν από πολύ παλιά ως τόποι εξορίας, ενώ από την εποχή του Όθωνος χρησιμοποιήθηκε ο εκτοπισμός ως αστυνομικό μέτρο.

Τα νησιά των Κυκλάδων δέχθηκαν πολλούς εξόριστους και μεταξύ αυτών ήταν η Γυάρος, η Αμοργός, η Θήρα, η Ίος, η Κίμωλος, η Μήλος, η Νάξος, η Σέριφος, η Σίκινος, η Σίφνος, η Φολέγανδρος, η Άνδρος, η Τήνος, η Σύρος, η Κύθνος, η Μύκονος, η Αντίπαρος και η Πάρος.

Η εξορία ρασοφόρων

Μία άλλη άγνωστη ιστορία είναι αυτή της εξορίας ρασοφόρων τους οποίους η εκκλησία εκτόπισε σε νησιά και βουνά. Ιδιαίτερα στην εξορία στάλθηκαν μοναχές και μοναχοί που υπέπεσαν σε διάφορα παραπτώματα.

Αντιγράφοντας πρακτικές άλλων… η εκκλησία εκτόπισε σε νησιά (Πάρος, Πάτμος, Στροφάδες, Σαλαμίνα) αλλά και σε μοναστήρια σε όλη τη χώρα (Μετέωρα, Άγιο Όρος, Ηλεία, Βόλο, Γρεβενά), άνδρες και γυναίκες μοναχούς για διάφορα παραπτώματα ηθικής φύσεως, ανάρμοστης συμπεριφοράς, αλλά και για αντεθνικές ιδέες, κυρίως την περίοδο του Εμφυλίου. Όμως και στις αρχές του 19ου αιώνα, τότε που οι διαμάχες μεταξύ ελλαδικής εκκλησίας, πολιτείας, Οργανώσεων και Πατριαρχείου κυριαρχούσαν, οι εκτοπισμοί κληρικών, ακόμη και αρχιεπισκόπων, ήταν ένα από τα πλέον σημαντικά όπλα στα χέρια της Συνόδου. Σήμερα οι εγκλεισμοί σε μοναστήρια συνεχίζουν να αποτελούν μέτρο σωφρονισμού, αλλά αφορούν κυρίως άγαμους κληρικούς οι οποίοι αρνούνται να αποσχηματιστούν.

Η πιο γνωστή ιστορία εξορίας στους κόλπους της εκκλησίας, ήταν αυτή στον 19ο αι. του μοναχού Χριστόφου Παναγιωτόπουλου (Παπουλάκος), που προπαγάνδιζε στην Πελοπόννησο εναντίον των Βαυαρών και υπέρ των Ρώσων. Ο Παπουλάκος εξορίστηκε σε διάφορες περιοχές και πέθανε εξόριστος στη Μονή Παναχράντου Άνδρου στις 18/1/1961 (παλαιό ημερολόγιο). Ο Παπουλάκος, που πολλοί σήμερα (δικαίως) τον θεωρούν Άγιο, ήταν συνεχιστής του Κολλυβαδικού κινήματος (ανακαινιστικό κίνημα που προσπάθησε να «ξυπνήσει» την εκκλησία από τον πνευματικό λήθαργο και το δήθεν διαφωτισμό και «προοδευτικότητα». Οι πρωτεργάτες του πίστευαν ότι η αναγέννηση της Εκκλησίας και του έθνους θα μπορούσε να έλθει μόνο μέσα από την αναβίωση της μυστικής και νηπτικής θεολογίας των πατέρων). Σημειώνουμε ότι στην περίπτωση του Αγίου Παπουλάκου, (το όνομά του παραμένει ακόμα προς επίσημη αγιοκατάταξη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο), η ελλαδική εκκλησία επίσημα το 2000 ζήτησε συγγνώμη για το ανάθεμα, αλλά και για τον μοναχό, ο οποίος στα ογδόντα του χρόνια πήγαινε από χωριό σε χωριό και μιλούσε για «τον Θεό και την πατρίδα».

Ιερόθεος Μητρόπουλος

Με τον θάνατο του Παπουλάκου ένας άλλος μοναχός «έδρασε» στην Πελοπόννησο, ο Ιερόθεος Μητρόπουλος, που στη συνέχεια έγινε Αρχιεπίσκοπος Πατρών και Ηλείας (1892-1903).

Πριν γίνει Αρχιεπίσκοπος Πατρών και Ηλείας, εξορίστηκε στη Μονή Παναχράντου και στη συνέχεια στη Μονή Λογγοβάρδας στην Πάρο. Ο ίδιος στα γράμματα στους φίλους του από το μοναστήρι υπέγραφε ως «εν Χριστώ αδελφός Ιερόθεος Μητρόπουλος - Εξόριστος» ή ως «Ο εξόριστος εν Πάρω Ιερόθεος Μητρόπουλος».

Ο ίδιος αναφέρει για τον εαυτό του:

«Το 1879, καταγγελθέντος τοῦ κ. Ἀπόστολου Μακράκη ἐπί ἀντιθέτους τἘκκλησίᾳ δοξασίας, συγκατηγορήθην κἀγώ μετ’ ἄλλων συναδέλφων μου κληρικῶν ὡς ὁμοφρονοῦντες τῷ κ. Μακράκῃ, καί κατεδικάσθημεν ὑπό τῆς Ἱερᾶς Συνόδου εἰς πολυετἐξορίαν ἐγώ μέν εἰς τήν ἐν Ἄνδρῳ Μονήν τῆς Παναχράντου, καί ἐκεῖθεν εἰς τήν ἐν Πάρῳ Μονήν τῆς Λογγοβάρδας, ἔνθα καί διέμενον ἐπί δύο ἔτη, οἱ δε ἄλλοι συνάδελφοί μου εἰς ἄλλας Μονάς τοῦ Κράτους.

Ἐπανελθόντες εἰς Ἀθήνας, προσήλθομεν ἐνώπιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τό 1884, και ἐζητήσαμε συγγνώμην, ἥτις καί ἐδόθη ἡμῖν. Συγχρόνως δέ ἡ Σύνοδος μέ ἐπρότεινε ὡς ἱεροκήρυκα εἰς τόν Νομόν Αἰτωλοακαρνανίας, καί διωρίσθην ὑπό τοὙπουργείου τήν 3ην Δεκεμβρίου τοἰδίου ἔτους.

Τό ἑπόμενον ἕτος, 1885, Αὐγούστου 6, μετετέθην εἰς τόν Νομόν Ἀττικῆς, ἔνθα καί διατελἤδη Ἱεροκῆρυξ.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 25ῃ Σεπτεμβρίου 1885

Ἀρχιμανδρίτης Ἱερόθεος Μητρόπουλος, Ἱεροκῆρυξ».

Δ.Μ.Μ.

Πηγές:

1. «Η Καθημερινή» 16/11/2003 (Τόποι εξορίας στον Μεσοπόλεμο).

2. «Ριζοσπάστης» 7/8/2005 (Νησιά με ιστορία)

3. «Πεμπτουσία» 24/6/2017 (Κολλυβάδες Όσιοι Πατέρες)

4. «Τα Νέα 19/8/2000 (Τα Μοναστήρια της εξορίας)

5. Ι. Μητρόπολη Πατρών: Αρχιεπίσκοπος Πατρών και Ηλείας Ιερόθεος Μητρόπουλος - Ο πνευματικός αδάμας της εκκλησίας. (Του Μητροπολίτη Πατρών κ. Χρυσοστόμου).