Bullying | Της παιδοψυχίατρου Λυδίας Μεράχ (ΕΠΑΨΥ ΒΑ Κυκλάδων)

Υπό τον τίτλο: «Γονείς κι εκπαιδευτικοί απέναντι σε φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού», η παιδοψυχίατρος κλιμακίου Πάρου, κινητής μονάδας ψυχικής υγείας ΒΑ Κυκλάδων «ΕΠΑΨΥ», Λυδία Μεράχ, γράφει για τη «Φωνή της Πάρου».

«Η βία ή ο εκφοβισμός στα σχολεία (bullying) δεν αποτελεί κάποιο καινούριο χαρακτηριστικό της εποχής μας, καθώς επισημαίνεται και καταγράφεται από τη δεκαετία του 1970. Ένας μαθητής / μία μαθήτρια θεωρείται θύμα εκφοβισμού, όταν εκτίθεται επανειλημμένα και σε διάρκεια χρόνου σε αρνητικές ενέργειες ενός ή περισσότερων μαθητών, μέσα σε μία διαπροσωπική σχέση που χαρακτηρίζεται από δυσαναλογία εξουσίας (Olweus. D. 1993).

Πολύ σημαντικό ρόλο για την αντιμετώπιση του bullying και την κατάλληλη παρέμβαση του παίζει η έγκαιρη αναγνώριση της ύπαρξης του. Παρόλο που γύρω μας υπάρχει μεγάλη ευαισθητοποίηση για το φαινόμενο του εκφοβισμού τα παιδιά εξακολουθούν να το αποκρύπτουν από τους γονείς τους. Για τον λόγο αυτό οι γονείς θα πρέπει να είναι σε επαγρύπνηση και να γνωρίζουν τις ενδείξεις που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το παιδί που εκτίθεται σε μία επιθετική συμπεριφορά. Κάποιες από αυτές είναι:

- Αν το παιδί επιστρέφει στο σπίτι με σκισμένα ρούχα.

- Αν αναφέρει πως χάνει τ’ αντικείμενα του κι έχει τραυματισμούς, μελανιές και σημάδια που δυσκολεύεται να εξηγήσει πως έγιναν.

- Αν παραπονιέται συχνά πως νιώθει άρρωστος ή έχει δυσκολία με τον ύπνο και βλέπει συχνά άσχημα όνειρα.

- Αν παρουσιάζει αλλαγές στις διατροφικές του συνήθειες.

- Αν προκαλεί αυτοτραυματισμούς.

- Αν δεν έχει διάθεση να επικοινωνήσει με τους συμμαθητές του ή να συμμετάσχει σε κοινές δραστηριότητες μαζί τους.

- Αν χάνει το ενδιαφέρον του για τα μαθήματα κι εμφανίζει πτώση της επίδοσης του στο σχολείο.

- Αν είναι λυπημένος, μελαγχολικός, θυμωμένος, αγχωμένος κι εκφράζει απαξιωτικές σκέψεις για τον εαυτό του.

- Αν παρατηρηθεί πως οι φίλοι του λιγοστεύουν και αποφεύγει να πηγαίνει σε μέρη που σύχναζε και αγαπούσε.

Γενικότερα το βασικό χαρακτηριστικό που πρέπει να ανησυχήσει τους γονείς είναι ότι όλα μοιάζουν να συμβαίνουν «ξαφνικά» κι είναι επαναλαμβανόμενα. Τα συμπτώματα είναι επιδεινούμενα, συνδυαστικά και το παιδί συστηματικά αποφεύγει να δώσει σοβαρές εξηγήσεις για το τι του συμβαίνει. (Πηγή: www.bullyingnoway.gov.au)

Οι συνέπειες του σχολικού εκφοβισμού στο παιδί είναι, σοβαρές, επικίνδυνες και καθοριστικές για την ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη. Αναλυτικότερα, ο εκφοβισμός δημιουργεί δυσκολίες προσαρμογής στην καθημερινότητα του παιδιού, καθώς και πολλές διαταραχές στην συμπεριφορά. Μπορεί να κυριαρχούν συναισθήματα μοναξιάς, απομόνωσης, ντροπής, άγχος και φόβος.

Το παιδί θύμα εκφοβισμού μπορεί να παρουσιάσει σχολική άρνηση και χαμηλές σχολικές επιδόσεις, καθώς και να εκδηλώσει σωματικές ενοχλήσεις, όπως πόνους στην κοιλιά, συχνούς πονοκεφάλους, διαταραχές ύπνου και ενούρησης. Τέλος, ο εκφοβισμός έχει συσχετιστεί και με τον κίνδυνο αυτοκτονίας (Σκαπινάκης και συν. 2011).

Αν οι γονείς διαπιστώσουν ότι το παιδί τους είναι θύμα μιας τέτοιας συμπεριφοράς, θα πρέπει να αντιδράσουν με ήρεμο και θετικό τρόπο. Είναι πολύ σημαντικό να ακούσει το παιδί ότι δεν είναι δικό του το φταίξιμο και ότι έκανε πολύ καλά που ενημέρωσε τους εκπαιδευτικούς ή το γονιό του. Ο γονιός δεν πρέπει να πιστέψει ότι μόνος του θα τακτοποιήσει το πρόβλημα. Δεν πρέπει να υποσχεθεί ότι θα το κρατήσει μυστικό, αλλά ότι θα κάνει ό,τι μπορεί για να το σταματήσει. Η ενημέρωση του σχολείου και η συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς είναι θεμελιώδης.

Ταυτόχρονα, ο γονιός θα πρέπει να ασχοληθεί με την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων του παιδιού. Το κομμάτι της αυτοπεποίθησης του παιδιού απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Χρήσιμη θα ήταν η καλλιέργεια ταλέντων που έχει το παιδί ή η ανάπτυξη δεξιοτήτων μέσω άλλων δραστηριοτήτων. Ο αθλητισμός μπορεί να είναι μια εναλλακτική λύση, όπου μέσω της γυμναστικής και της ενίσχυσης της σωματικής ρώμης αυξάνεται η αυτοπεποίθηση, αλλά καλλιεργείται και η κοινωνικότητα, η άμιλλα κ.λπ. Δεν χρειάζεται πάντοτε η παρέμβαση ειδικού. Η καλή συνεργασία της οικογένειας με το σχολείο μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Ωστόσο, σε περιπτώσεις δύσκολες, όταν η κακοποίηση συνεχίζεται ή ακόμα όταν το παιδί εμφανίζει σοβαρές ψυχολογικές εκδηλώσεις που δεν βελτιώνονται, είναι απαραίτητη η προσφυγή σε ειδικό.

Κάποιοι τεχνικοί χειρισμοί από την πλευρά του σχολείου για τη πρόληψη της βίας, όπως προτείνονται από ειδικά προγράμματα που έχουν εφαρμοστεί στο εξωτερικό και την Ελλάδα περιλαμβάνουν:

- Σύνταξη σχολικής επιτροπής ενάντια στον εκφοβισμό

- Σύνταξη δικαιωμάτων-υποχρεώσεων-καθηκόντων για όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας

- Αυξημένη επίβλεψη του σχολικού χώρου

- Συνεργασία με τους γονείς

- Συζητήσεις στην τάξη σχετικά με το φαινόμενο του εκφοβισμού

- Συζητήσεις για τις επιπτώσεις της βίας στο άτομο

- Σύνταξη κανόνων της τάξης

- Προαγωγή συνεργατικών αλληλεπιδράσεων

- Παροχές ευκαιριών για την ΘΕΤΙΚΗ έκφραση της επιθετικότητας (π.χ μέσω της άθλησης)

- Παροχή βοήθειας από μαθητές σε συνομηλίκους τους (peer supporters) (www.antibullyingnetwork.gr)».