Παριανές Μνήμες: Τα έθιμα των ημερών του Πάσχα (Μέρος 1ο)

Τα έθιμα των ημερών του Πάσχα ξεκινούν από το Σάββατο του Λαζάρου. Την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές φτιάχνουν ειδικά ψωμάκια που μοιάζουν με σαβανωμένο άνθρωπο και ονομάζονται λαζαράκια, ενώ τα παιδιά τραγουδούν τα κάλαντα του Λαζάρου. Στην Πάρο δεν συνηθίζαμε να λέμε τα κάλαντα του Λαζάρου, τα μαθαίναμε όμως στο σχολείο ή σαν τραγουδάκι.  

Τα Λαζαράκια δεν είναι άλλο από ψωμάκια σε σχήμα ανθρώπου, που συμβολίζουν την ανάσταση. Είναι νηστίσιμα και ελαφρώς γλυκά. Νοστιμίζουν με σταφίδες, κανέλα και στη θέση των ματιών έβαζαν δύο γαρύφαλλα. Όσα παιδιά είχε η οικογένεια, τόσα Λαζαράκια έπλαθαν. 

Τα κάλαντα του Λαζάρου

Σήμερα έρχεται ο Χριστός, ο επουράνιος Θεός,

Απ’ την πόλη Βηθανία, με βάγια και κλαδία.

Βγείτε παρακαλούμε, δια να σας διηγηθούμε,

δια να μάθετε τι εγίνει, σήμερον στην Παλαιστίνη.

Εις την πόλη Βηθανία, Μάρθα κλαίει και Μαρία,

Λάζαρο τον αδελφό τους, τον γλυκύ και καρδιακό τους.

Τον μοιρολογούν και λέγουν, τον μοιρολογούν και κλαίγουν.

Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν και τον μοιρολογούσαν,

την ημέρα την τετάρτη κίνησε ο Χριστός για να ’ρθει.

Τότε βγήκε η Μαρία, έξω από τη Βηθανία,

και εμπρός του γονατίζει και τα πόδια Του φιλεί.

Αν εδώ ήσουν Χριστέ μου, δεν θα απέθνησκε ο αδελφός μου.

Μα και τώρα εγώ πιστεύω και καλύτατα ηξεύρω,

Ότι δύναται αν θελήσεις και νεκρούς ν’ αναστήσεις.

- Λέγε πίστευε Μαρία, άγωμεν εις τα μνημεία.

Τότε ο Χριστός δακρύζει και τον Άδη φοβερίζει.

- Άδη Τάρταρε και Χάρο, Λάζαρε θε να σε πάρω,

δεύρω έξω Λάζαρε μου, φίλε κι αγαπητέ μου.

Και παρευθύς από τον Άδη, ως εξαίσιο σημάδι,

Λάζαρος απελυτρώθη, ανεστήθη κι εσηκώθη,

ζωντανός, σαβανωμένος και με το κερί ζωσμένος.

Τότε Μάρθα και Μαρία και όλη η χώρα Βηθανία,

- Δόξα το Θεό! φωνάζουν και τον Λάζαρο εξετάζουν.

- Πες μας, Λάζαρε τι είδες, εις τον Άδη όπου πήγες;

- «Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους.

Δώστε μου λίγο νεράκι, να ξεπλύνω το φαρμάκι,

της καρδίας των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον».

Του χρόνου πάλι να ’ρθουμε, με υγεία να σας βρούμε,

στους οίκους σας χαρούμενοι, κι όλοι να τραγουδούμε.       

ή

Ήρθεν ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια,

ήρθε κι η Κυριακή που τρων τα ψάρια.                        

Και του χρόνου και να ζείτε, την Ανάσταση να δείτε!

Το Σάββατο του Λαζάρου και η Κυριακή των Βαΐων έχουν τη μοναδική θέση στο εκκλησιαστικό έτος ως μέρες χαράς ανάμεσα στη Μεγάλη Σαρακοστή και το θρήνο της Μεγάλης Εβδομάδας.

Το Σάββατο του Λαζάρου, ή και ποιο πριν, νεαροί κόβουν βάγια τα οποία μεταφέρουν στις εκκλησίες και εκεί οι γυναίκες κι άνδρες, αρχίζουν και πλέκουν τους σταυρούς που θα δοθούν από τους ιερείς, στους πιστούς την Κυριακή των Βαΐων, μαζί με ένα κλαδάκι ελιάς τη λεγόμενη «μάπα». Με τα φύλλα της βαγιάς-φοίνικα πλέκουν μεγάλα βαΐδια, που στολίζουν της εκκλησίες και στη συνέχεια τα μοιράζουν στους πιστούς. Επίσης πλέκουν περίτεχνα σχέδια όπως, γαϊδουράκια, δαχτυλίδια, κ.α.

Την Κυριακή των Βαΐων, «μετά βαΐων και κλάδων», τα παιδιά στη λιτανεία κρατούσαν τα βαΐδια, στολισμένα με λουλούδια, ενώ δύο άνδρες μπροστά κρατούσαν μεγάλα κλαδιά ελιάς, από τα οποία έκοβαν κομμάτια οι πιστοί, στο τέλος για ευλογία. Το βράδυ έχουμε την «Ακολουθία του Νυμφίου», με το «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται, εν τω μέσω της νυκτός…».

«Τω Βαγιώ, τω Βαγιώ, τρώμε ψάρι και κολιό,

και την άλλη Κυριακή, θα πασκάσουμε τ’ αρνί».

Είναι γνωστό για την εβδομάδα των Παθών το παρακάτω επιγραμματικό στιχούργημα,

Μεγάλη Δευτέρα - μεγάλη μαχαίρα

Μεγάλη Τρίτη - μεγάλη λύπη

Μεγάλη Τετάρτη - ο Χριστός εχάθη

Μεγάλη Πέμπτη - ο Χριστός ευρέθη

Μεγάλη Παρασκευή - ο Χριστός στο καρφί

Μεγάλο Σάββατο - ο Χριστός στον τάφο

Μεγάλη Κυριακή - μπαμ απο δω, μπαμ απο κει,

τρων’ αρχόντοι και φτωχοί.

Από τη Μεγάλη Δευτέρα οι νοικοκυρές αρχίζουν τις προετοιμασίες με την πάστρα του σπιτιού. Τη Μεγάλη Τετάρτη, νωρίς το απόγευμα πηγαίναμε στην εκκλησία στο Άγιο Ευχέλαιο, για να μυρωθούμε.

Συνεχίζεται στο επόμενο φύλλο Νο 452

Πηγή: Συλλογή Μαούνη Χριστόδουλου

Χριστόδουλος Α. Μαούνης