Παραδοσιακοί Οικισμοί | Του Π. Δημόπουλου

Η αρχιτέκτονας, Παρασκευή Μποζινέκη – Διδώνη, γράφει: «Οι παραδοσιακοί οικισμοί στην Ελλάδα αποτελούν ολοκληρωμένο μέρος της Ελληνικής λαϊκής παράδοσης και κληρονομιάς. Η συντήρησή τους όχι ως άψυχων μουσειακών εκθεμάτων ή κατεστραμμένων μνημείων, αλλά ως δυναμικού τμήματος της σύγχρονης ζωής είναι αποφασιστικής σημασίας επίσης για την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας. Είναι ζωντανά μνημεία που στεγάζουν ένα δεδομένο κοινωνικοοικονομικό σύνολο δεμένο κυρίως με την πρωτογενή παραγωγή».

Υπό αυτή την έννοια ξεκίνησε και περατώθηκε το πρόγραμμα του Ε.Ο.Τ. για την αξιοποίηση και ανάδειξη των παραδοσιακών οικισμών.

Από τις Κυκλάδες στο πρόγραμμα εντάχθηκε η Οία της Σαντορίνης, η οποία άρχιζε να ερημώνει μετά την τελική κυριαρχία των ατμόπλοιων επί των ιστιοφόρων και ενώ θεωρείτο παραδοσιακά σημαντικός τόπος καραβοκύρηδων με πληθυσμό 2.500 κατοίκους, με 130 πλοία που ανήκαν σε ντόπιους, καθώς και ναυπηγείο, έφτασε το 1977 μόνο 306 κάτοικοι να διαμένουν στην Οία. Σήμερα η αναζωογόνηση του παλαιού παραδοσιακού οικισμού είναι γεγονός.

Οι ντόπιοι δε μεταναστεύουν, ούτε αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους για να γίνουν ναυτικοί. Οι τιμές της γης έχουν εκτοξευθεί, ενώ οι νέες χρήσεις γης απειλούν να καταστρέψουν τον παραδοσιακό ιστό και την γραφικότητα. Έτσι, η Οία αντιμετωπίζει κίνδυνο ξανά αυτή τη φορά όχι λόγω ερήμωσης, αλλά εξαιτίας της ανάπτυξης. Ο τουρισμός είναι ένα κοινωνικό, ανθρώπινο, οικονομικό, πολιτιστικό και μη αναστρέψιμο γεγονός. Οι επιπτώσεις, της όλο και περισσότερο αυξανόμενης τουριστικής ανάπτυξης, με τον τρόπο που αυτή συχνά χρησιμοποιεί και αξιοποιεί όχι μόνο το φυσικό περιβάλλον αλλά και τον μνημειακό πλούτο, είναι συχνά δραματικά δυσμενείς. Η τουριστική υπερκατανάλωση και η ληστρική εκμετάλλευση, αλλοιώνουν και εξαντλούν τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους του τόπου. Πολλοί τόποι θυσίασαν πολλά σε αυτή την παράλογη τουριστική υπερκατανάλωση. Για τον σκοπό αυτό, επιβάλλεται η εφαρμογή μιας πολιτικής που θα προστατεύσει τον πολιτισμό και το περιβάλλον από την άναρχη τουριστική ανάπτυξη, συνδυάζοντας αρμονικά τους όρους «ανάπτυξη» και «προστασία». Πρέπει λοιπόν να υπάρχει σχεδιασμός της τουριστικής ανάπτυξης με καθαρά περιβαλλοντολογικά κριτήρια.

- Διερεύνηση και διάδοση των νέων μορφών τουρισμού ήπιου χαρακτήρα.

- Ευαισθητοποίηση, πληροφόρηση και εκπαίδευση του πολίτη από την σχολική ηλικία, για τις αξίες της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ανάγκη διάσωσής της.

Πάντως η προσπάθεια βιωσιμότητας των παραδοσιακών οικισμών θα είναι πιο επιτυχής, αν επιδιωχθεί η ενίσχυση δραστηριοτήτων που συνδέονται με τις παραδοσιακές τοπικές δραστηριότητες (γεωργικές, κτηνοτροφικές, παραγωγής και διάθεσης παραδοσιακών προϊόντων κλπ).

Με τον τρόπο αυτόν θα επεκταθεί η παραμονή των μόνιμων κατοίκων στους οικισμούς και παράλληλα θα ενισχυθεί η παραδοσιακή τους εικόνα, η οποία δεν είναι συνδεδεμένη μόνο με το κτηριακό υπόβαθρο αλλά και με την τοπική ζωή και τα τοπικά ήθη.

Παναγιώτης Δημόπουλος