Υπεραλίευση! Αιγαίο ώρα μηδέν

Αλιευτικό ρεσάλτο στο Αιγαίο πραγματοποιούν τους τελευταίους μήνες μεγάλα ιταλικά αλιευτικά σκάφη, κλιμακώνοντας τη μεγάλη πίεση που δέχονται εσχάτως οι Έλληνες αλιείς, αλλά και τα ευαίσθητα ιχθυαποθέματα.

Σύμφωνα με την έντυπη «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 26/11/2018 «ιταλικές μηχανότρατες μήκους άνω των 30-32 μέτρων, σαρώνουν τα θαλάσσια «λιβάδια» μεταξύ Δωδεκανήσου και Κρήτης, προκαλώντας σοβαρές ανησυχίες για οικονομικούς και περιβαλλοντικούς λόγους. Η κάθοδος των Ιταλών ψαράδων στο Ιόνιο είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια. Στις 3 Σεπτεμβρίου ιταλική μηχανότρατα, σύμφωνα με την καταγγελία επαγγελματιών ελληνικού ψαροκάικου εισήλθε στα ελληνικά χωρικά ύδατα στα ανοικτά του Κατακόλου και αποχώρησε όταν πλησίασε περιπολικό του Λιμενικού. Αλλά το Ιόνιο δεν έχει πια τόσο ψάρι ώστε να καλύπτεται το κόστος των μεγάλων αλιευτικών σκαφών».

Στο ρεπορτάζ της εφημερίδας σημειώνεται ακόμα ότι «[…] φέτος, για πρώτη φορά τόσο μαζικά και με διάρκεια, μεγάλες ιταλικές μηχανότρατες κατέβηκαν στο Αιγαίο, «κουρσεύοντας» τον βυθό δυτικά των Δωδεκανήσων, μεταξύ Δωδεκανήσων και Κρήτης, ενώ προσεγγίζουν και τις Κυκλάδες. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Κ», πάνω από 10 ιταλικά μεγάλα αλιευτικά επιχειρούν εκεί, κινούμενα στα διεθνή ύδατα σύμφωνα με το στίγμα που καταγράφεται στο σύστημα, του οποίου η ακρίβεια βέβαια αμφισβητείται από πολλές πλευρές, καθώς κυκλοφορούν πολλά συστήματα παραπλάνησης. Μέρος τουλάχιστον των συγκεκριμένων ιταλικών σκαφών είναι «εμπειροπόλεμα». Ανήκουν σε μία από τις μεγαλύτερες ιταλικές αλιευτικές εταιρείες, με έδρα στη δυτική Σικελία. Τα προηγούμενα χρόνια κινούνταν κυρίως στα ανοικτά της Τυνησίας και της Λιβύης. Το 2012, όμως, δύο σκάφη της εταιρείας κρατήθηκαν από τις Αρχές της Τυνησίας και ελευθερώθηκαν μετά την καταβολή προστίμου».

Πρέπει να σημειωθεί ακόμα ότι τον περσινό Σεπτέμβριο οι τυνησιακές αρχές προχώρησαν σε κατάσχεση ενός ακόμα σκάφους της εταιρείας, το οποίο επιστράφηκε μετά δύο εβδομάδες ύστερα από καταβολή χρηματικού ποσού. Ακόμα πιο άγρια ήταν τα πράγματα πέρυσι στον λιβυκό κόλπο, όταν περιπολικό σκάφος της αφρικανικής χώρας επιχείρησε να αιχμαλωτίσει δύο ιταλικές μηχανότρατες (που φέτος βρίσκονται στο Αιγαίο), οι οποίες απέφυγαν τη δυσάρεστη εξέλιξη ύστερα από επέμβαση του ιταλικού πολεμικού ναυτικού! Οι ιταλικές αρχές λένε πως τα αλιευτικά βρίσκονταν στα διεθνή ύδατα και πως οι Λίβυοι έδρασαν παράνομα, το περιστατικό όμως είναι ενδεικτικό της μάχης για τον (μειούμενο) αλιευτικό πλούτο της Μεσογείου.

Ο κ. Θοδωρής Τσιμπίδης, διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», σε δήλωσή του είπε: «Όσο μειώνονται οι ψαριές τόσο αυξάνεται ο ανταγωνισμός. Η προστασία των εθνικών αλιευτικών πεδίων είναι κρίσιμη για την επιβίωση των χιλιάδων παράκτιων αλιέων, που αποτελούν και τον κύριο όγκο των ψαράδων. Οι Ιταλοί σήμερα ψαρεύουν πάνω στην υφαλοκρηπίδα, πάνω στα αλιευτικά πεδία που τροφοδοτούν την εγχώρια αλιεία. Οι δικοί μας παράκτιοι αλιείς δεν έχουν βέβαια τη δυνατότητα να ψαρέψουν στην Αδριατική».

Η ζημιά

Σύμφωνα πάντα με τον κ. Θ. Τσιμπίδη: «Τα μεγάλα αλιευτικά σκάφη διαθέτουν σύγχρονα βυθόμετρα με τα οποία κάνουν ακτινογραφία στον βυθό. Δεν τους ξεφεύγει ούτε λέπι. Προχωρούν σε τρισδιάστατη απεικόνιση σε βάθος εκατοντάδων μέτρων, παρέχοντας μάλιστα και αυτόματη ογκομέτρηση της βιομάζας! Ο έμπειρος «ανιχνευτής» υπολογίζει την ψαριά σε τελάρα!

Όταν εντοπιστεί ο στόχος κατεβαίνουν δύο τεράστιες πόρτες βάρους 5-6 τόνων που σαρώνουν τα πάντα και τα μαζεύει στη μέση ο σάκος. Οι σιδερένιες πόρτες κτυπούν συχνά τον βυθό, σηκώνουν τεράστιο κουρνιαχτό. Ό,τι υπάρχει κρυμμένο μέσα στο ίζημα βγαίνει έξω και πιάνεται. Είναι παράνομο, δεν μπορεί να καταστρέφεις το ίζημα, εκεί αναπαράγονται οι οργανισμοί, καταστρέφεις το οικοσύστημα. Πρόκειται για ανυπολόγιστη και ανεπανόρθωτη καταστροφή».

Σύμφωνα με υπολογισμούς, μια ιταλική μηχανότρατα σηκώνει πάνω από 150 τελάρα την ημέρα, δηλαδή τρεις τόνους αλιευμάτων.

Ο κ. Γιώργος Λιβάνιος, εκ μέρους του Πανελληνίου Δικτύου Παράκτιων Αλιέων, σημειώνει με τη σειρά του: «Μεγάλο μέρος από αυτά, πάνω από το ένα τρίτο των ψαριών, πετιούνται νεκρά στη θάλασσα, γιατί δεν έχουν οικονομική αξία για τέτοια σκάφη! Ο παραλογισμός σε όλο το μεγαλείο. Δε μας έφταναν οι δικοί μας με τις μηχανότρατες, πλάκωσαν και οι Ιταλοί. Κάθε χρόνο και χειρότερα, το ψάρι μειώνεται και εμείς βγάζουμε τα μάτια μας, τρώμε το μέλλον μας».

Υπάρχουν έλεγχοι;

Άδεια απόπλου για αλιεία σε διεθνή ύδατα δίνουν οι χώρες που ανήκουν τα σκάφη (στην περίπτωσή μας η Ιταλία), αλλά η αλιεία στα διεθνή ύδατα της Μεσογείου πρέπει να ασκείται με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία, η οποία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις κατευθύνσεις της Γενικής Επιτροπής Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων για την προστασία των ιχθυαποθεμάτων.

Σύμφωνα με την «Καθημερινή» «Υπάρχουν πολλά ερωτήματα σχετικά με τις ιταλικές μηχανότρατες. Ποιος ελέγχει εάν συμμορφώνονται με τις οδηγίες της GFCM; Ποιος ελέγχει το ημερολόγιο αλιευμάτων; Πού ξεφορτώνονται τα αλιεύματα και ποιος τα καταγράφει; Ακολουθούνται όλες οι νόμιμες ενέργειες για την πορεία των εμπορευμάτων; Κι ένα συνολικό ερώτημα: Για πόσο ακόμα θα συνεχίζεται η αλιεία της μηχανότρατας, που «ξεσκίζει» τους βυθούς;».

Η ένταση με τους Τούρκους

Σοβαρή ένταση είχε δημιουργηθεί το καλοκαίρι όταν τουρκικά αλιευτικά εμφανίστηκαν «κατά ριπάς» να ψαρεύουν εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. «Ήταν ιδιαίτερα προκλητικά περιστατικά, καθώς οι τουρκικές μηχανότρατες όχι απλά παραβίαζαν την ελληνική οριογραμμή, αλλά έφταναν μέχρι και 100-200 μέτρα από ελληνικά νησιά», είπε ο κ. Θοδωρής Τσιμπίδης, από το «Αρχιπέλαγος».

Συνεχίζοντας τις δηλώσεις του υποστήριξε: «Εξάλλου το σκάφος του Ινστιτούτου είχε καταγράψει αρκετά τέτοια περιστατικά. Θεωρώ πως η συγκεκριμένη επιλογή συνδεόταν και με πολιτικά παιχνίδια και όχι μόνο με τις οικονομικές επιδιώξεις. Εξάλλου, τα περιστατικά αυτά κάποια στιγμή σταμάτησαν, εκδόθηκε μάλιστα και σχετική ανακοίνωση από τις τουρκικές αρχές με την οποία καλούνταν οι Τούρκοι ψαράδες να είναι προσεκτικοί».

Τέλος, σύμφωνα με αλιείς, η επιλογή του Αυγούστου ως μήνα τέλεσης των παραβάσεων δεν ήταν άσχετη με την τουριστική περίοδο, καθώς θεωρήθηκε πως δεν θα υπάρξουν οξυμένες αντιδράσεις για να μη διαταραχθεί η τουριστική ευρυθμία.

Η ουσία

Σε λεηλατημένο τοπίο έχει μετατραπεί ο βυθός του Αιγαίου, αφού μηχανότρατες, και βιντσότρατες ψαρεύουν ακόμα και σε πολλή μικρή απόσταση από την ακτή. Ακόμα και τα γρι-γρι, που μετατρέπουν τα δίχτυα τους σε σάκο σαρώνοντας τα πάντα, έχουν σχεδόν νεκρώσει τις ποσειδωνίες και τους υφάλους που είναι ουσιαστικά το «μαιευτήριο» των ψαριών.

Τα μεγάλα ψάρια κοντεύουν να εξαφανιστούν λόγω της υπεραλίευσης στις ελληνικές θάλασσες και πλέον ο πόλεμος μεταξύ των ψαράδων (που χρησιμοποιούν διαφορετικά αλιευτικά εργαλεία) για τα αποθέματα των ψαροτόπων έχει αρχίσει να… επικεντρώνεται στα μικρά ψάρια και τον γόνο, αφού είναι κοινό μυστικό ότι στην αγορά δεν υπάρχει έλεγχος για το ελάχιστα επιτρεπόμενο μέγεθος των ψαριών που πουλούνται. Οι σποραδικές ανακοινώσεις των λιμενικών αρχών για συλλήψεις παρόμοιων περιστατικών επιβεβαιώνουν κατά τους αλιείς τα παραπάνω.

Από την άλλη -είναι μία πραγματικότητα αυτή- χάρη στις μηχανότρατες εξακολουθεί και υπάρχει φθηνό ψάρι στην αγορά… Φυσικά, οι μηχατότρατες και οι βιντσότρατες έχουν μπει στο στόχαστρο τόσο των περιβαλλοντικών οργανώσεων όσο και των υπόλοιπων παράκτιων ψαράδων που χρησιμοποιούν δίχτυα και παραγάδια. Μια μέση μηχανότρατα ξεπερνάει τα 25-30 μέτρα και χρησιμοποιεί μηχανές 800-1000 ίππων, ενώ ένα μέσο παράκτιο αλιευτικό δεν ξεπερνάει τα 10-15 μέτρα και χρησιμοποιεί μηχανή 80-100 ίππων.

Οι μηχανότρατες οργώνουν τις θάλασσες και παρά το γεγονός ότι απαγορεύεται η χρήση τους από την 1η Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου, αυτό στην πράξη δεν αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματικό επειδή στα διεθνή ύδατα (απόσταση μεγαλύτερη των 6 ναυτικών μιλίων από τη στεριά) Τούρκοι και Ιταλοί ψαράδες αλωνίζουν. Μάλιστα, ανάμεσά τους είναι και Έλληνες που μπορούν να ψαρεύουν στο διάστημα της απαγόρευσης έπειτα από άδεια της νομαρχίας (περιφέρειας). Έτσι, το Αιγαίο δε σταματάει ούτε στιγμή να αλιεύεται…

Η υπεραλίευση (αλιεία εκτός ορίων) οδηγεί στην καταστροφή των υδάτινων οικοσυστημάτων μέσα από την υπερβολική μείωση του αριθμού των υδρόβιων οργανισμών και ορισμένες φορές την ολοκληρωτική εξαφάνισή τους από τους βιοτόπους.