"Κλεισθένης" | Τι αλλάζει

Δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου για τον «Κλεισθένη I». Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε στις 12 Ιουλίου 2018, από την Ολομέλεια της Βουλής, με 150 ψήφους υπέρ και 123 κατά.

Το πλήρες όνομα του νομοσχεδίου είναι: «Μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Εμβάθυνση της Δημοκρατίας – Ενίσχυση της Συμμετοχής – Βελτίωση της οικονομικής και αναπτυξιακής λειτουργίας των ΟΤΑ (Πρόγραμμα «ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ Ι») – Ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου οργάνωσης και λειτουργίας των ΦΟ.ΔΣ.Α – Ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη, ταχύτερη και ενιαία άσκηση των αρμοδιοτήτων σχετικά με την απονομή ιθαγένειας και την πολιτογράφηση – Λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας ΥΠΕΣ».

Σημειώνουμε ακόμα ότι οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξαχθούν με το σύστημα της απλής αναλογικής, ταυτόχρονα με τις ευρωεκλογές, στις 26 Μαΐου 2019 και όπου χρειασθεί β’ γύρος, στις 2 Ιουνίου. Επίσης, η επόμενη θητεία δημάρχων και περιφερειαρχών θα είναι τετραετής.

Η απλή αναλογική

Οι εποχές που ένας δημοτικός συνδυασμός κυβερνούσε έναν τόπο αν και είχε καταψηφιστεί από την πλειοψηφία των ψηφοφόρων, πέρασε ανεπιστρεπτί στην τοπική αυτοδιοίκηση με τον νέο Νόμο. Ομοίως πέρασε ανεπιστρεπτί η εποχή που οι νικητές δημοτικοί συνδυασμοί αν και ήταν μειοψηφία στις δημοτικές εκλογές, τελικά καταλάμβαναν άνω των 60% των δημοτικών εδράνων. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις τελευταίες δημοτικές εκλογές οι συνδυασμοί της σημερινής αντιπολίτευσης του δήμου Πάρου ενώ έλαβαν 56% εξέλεξαν μόνο 11 δημοτικούς συμβούλους, ενώ ο συνδυασμός της πλειοψηφίας με 44% εξέλεξε 16 δημοτικούς συμβούλους!

Ήταν αυτονόητο λοιπόν ότι έπρεπε να αλλάξει η ενισχυμένη αναλογική, βάσει της οποίας εκλέγονταν έως τώρα τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια. Όμως, με τον νέο Νόμο περάσαμε σε μία άλλη λογική. Και αυτό διότι, όσοι δήμαρχοι ή περιφερειάρχες εκλεγούν τη δεύτερη Κυριακή θα είναι υποχρεωμένοι να υλοποιήσουν ένα διαφορετικό πρόγραμμα από αυτό που πρότειναν και ενεκρίθη από τους πολίτες. Θα υπάρξουν, μάλιστα, περιπτώσεις κατά τις οποίες η παράταξη του εκλεγμένου δημάρχου ή περιφερειάρχη θα έχει λιγότερους συμβούλους από αυτή της μείζονος αντιπολίτευσης. Αυτό θα συμβεί στην περίπτωση που ο εκλεγείς κατά τον δεύτερο γύρο, ήταν δεύτερος την πρώτη Κυριακή

Ακόμα, μετά την κατανομή των εδρών και την ανάδειξη δημάρχου, στη στελέχωση με αντιδημάρχους υπάρχει η δυνατότητα να επιλεγούν από τις αντιπολιτευόμενες παρατάξεις. Για τον ορισμό αντιδημάρχου από άλλη παράταξη απαιτείται η έγκριση της πλειοψηφίας των συμβούλων της παράταξης που όπου προέρχεται. Αντίστοιχη πρόβλεψη υπάρχει και για τους αντιπεριφερειάρχες που προέρχονται από άλλες παρατάξεις. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στον δήμαρχο να επιλέξει εξίσου καλά στελέχη για την καλύτερη εκπλήρωση των καθηκόντων του, στο πλαίσιο των συνεργασιών με άλλες παρατάξεις.

Γυναίκες – υποψήφιοι και συνδυασμοί

Σύμφωνα με τον νέο Νόμο η ποσόστωση των γυναικών στην κατάρτιση των ψηφοδελτίων αυξάνεται από το 30% στο 40%.

Ευνοϊκές αλλαγές φέρνει ο «Κλεισθένης» και στον αριθμό των υποψηφίων ανά συνδυασμό, καθώς ιδίως στην επαρχία υπήρχε δυσκολία στην κατάρτισή τους, λόγω έλλειψης ενδιαφερομένων να εμπλακούν στα αυτοδιοικητικά πράγματα. Έτσι, ενώ με τώρα απαιτούνταν κατά 50% περισσότεροι υποψήφιοι σε σχέση με τον αριθμό των εδρών, τώρα με τον «Κλεισθένη», οι υποψήφιοι ανά συνδυασμό θα αναλογούν σε 30% περισσότερους σε σχέση με τις έδρες. Δηλαδή, θεωρητικά στον δήμο Πάρου μπορεί να καταρτιστεί δημοτικός συνδυασμός με 36 μόνο υποψήφιους στο κεντρικό ψηφοδέλτιο! Αυτό δίνει τη δυνατότητα να καταρτιστούν δημοτικοί συνδυασμοί και από ολιγομελείς ομάδες πολιτών.

Οι Κοινότητες

Σε κοινότητες με πληθυσμό από 301 έως 2.000 κατοίκους (π.χ. Κώστος), θα εκλέγονται πέντε μέλη και από 2.001 έως 10.000 κατοίκους (π.χ. Παροικιά), εκλέγονται επτά μέλη.

Στο πρόγραμμα «Κλεισθένης Ι» οι κοινότητες θα επιχορηγούνται μέσω του διαμοιρασμού της τακτικής χρηματοδότησης του δήμου για την υλοποίηση επενδυτικών έργων. Ο επιμερισμός του πόσου στις κοινότητες και ο τρόπος αναπλήρωσης των αναλογούντων ποσών σε περίπτωση εκχώρησης, ενεχυρίασης ή δέσμευσης με οποιονδήποτε τρόπο των προς επιμερισμό πιστώσεων θα καθορίζεται με απόφαση του υπουργού Εσωτερικών, ύστερα από γνώμη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας.

Ακόμα, τα συμβούλια δημοτικών κοινοτήτων πλέον θα μπορούν να αποφασίζουν «ποια έργα και δράσεις θα εκτελεστούν στην κοινότητα από το ποσοστό των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων που προορίζονται για επενδυτικές ανάγκες του Δήμου που τους αναλογούν», όπως αναφέρεται στο σχετικό άρθρο. Με άλλα λόγια οι αποφάσεις για το τεχνικό πρόγραμμα και τον προϋπολογισμό δε θα λαμβάνονται αποκλειστικά από το δημοτικό συμβούλιο, αλλά ένα μέρος των προτεραιοτήτων θα καθορίζεται πλέον σε επίπεδο δημοτικής ενότητας.

Τέλος, ο πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου θα ψηφίζεται από τα μέλη του, μετά τις δημοτικές εκλογές κατά την πρώτη συνεδρίαση και τη σύσταση σε σώμα. Ο πρόεδρος μπορεί να προέρχεται είτε από την παράταξη τον συνδυασμό που πλειοψήφισε στις κοινοτικές εκλογές είτε από τον δεύτερο συνδυασμό. Και τέλος, ο πρόεδρος είναι ανακλητός, καθώς προβλέπεται διαδικασία μομφής στο πρόσωπό του.

Άλλες αλλαγές

Με ιδιαίτερο κεφάλαιο στον Νόμο «Κλεισθένης» γίνεται αναφορά σε επιχειρησιακά προγράμματα, που μπορούν να συμμετέχουν οι δήμοι.

- Περιλαμβάνονται διατάξεις για την οικονομική λειτουργία των ΟΤΑ, τα ανταποδοτικά τέλη και τις δανειακές συμβάσεις. Σημαντικό σημείο είναι το άρθρο 193, που αφορά τη διευκόλυνση της είσπραξης ιδίων εσόδων των ΟΤΑ. Με την διάταξη προβλέπεται ότι αυτοί που υποχρεούνται σε καταβολή τέλους παρεπιδημούντων ή τέλους επί των ακαθαρίστων εσόδων υποβάλλουν τη σχετική δήλωση, μέσω του taxisnet, ταυτόχρονα με την υποβολή της δήλωσης ΦΠΑ, εφόσον υπόκεινται. Τα τέλη βεβαιώνονται αυτομάτως και κοινοποιούνται στον οικείο δήμο.

Καθορίζονται επιδόματα, που λόγω του κοινωνικού χαρακτήρα τους δεν κατάσχονται, ούτε συμψηφίζονται με οφειλές των δικαιούχων προς τη φορολογική διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, τους δήμους, τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία ή τα πιστωτικά ιδρύματα. Επίσης, οι δικαιούχοι απαλλάσσονται από την υποχρέωση προσκόμισης φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, κατά τη διαδικασία υποβολής δικαιολογητικών για τη χορήγησή τους.

Περιλαμβάνεται διάταξη, που αφορά την εκπόνηση θεσμικού πλαισίου για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα παραγωγής σε δημοτικές εκτάσεις.

Στον νόμο περιλαμβάνεται και ρύθμιση σχετικά με τον χρόνο απαλλαγής από την υποχρέωση των ιδιοκτητών μη ηλεκτροδοτούμενων και μη χρησιμοποιούμενων ακινήτων προς καταβολή τελών καθαριότητας και φωτισμού. Απλοποείται η όλη διαδικασία και αρκεί μια υπεύθυνη δήλωση για τη διακοπή της ηλεκτροδότησης και τη μη χρήση του ακινήτου από τον δήμο.

Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, τέλος, θα προσδιορίζεται ο ανώτατος αριθμός των τετράτροχων μοτοσικλετών, που θα επιτρέπεται να κινούνται στο ασφαλτοστρωμένο οδικό δίκτυο των ορίων τους.. Οι αποφάσεις αυτές επανεξετάζονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα που ορίζονται από τους οικείους δήμους και πάντως δεν μπορούν να είναι μικρότερα των πέντε ετών. Αν ο αριθμός των αιτήσεων, που θα υποβάλλονται, υπερβαίνει την κυκλοφοριακή ικανότητα διενεργείται πλειοδοτική ή και με βάση τα κριτήρια και τους όρους που προβλέπει η σχετική υπουργική απόφαση, διαδικασία επιλογής, από τον οικείο δήμο, για την επιλογή των δικαιούχων.

Επιχειρείται η ενίσχυση των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (Φ.Ο.Δ.Σ.Α.) με τη θέσπιση νέων κανόνων λειτουργίας σε πλήρη εναρμόνιση με το κοινοτικό και συνταγματικό περιβαλλοντικό κεκτημένο και στοχεύοντας στην πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, στη μείωση της παραγωγής και σε μία, εν γένει, περιβαλλοντικά ενδεδειγμένη διαχείριση που θα καλύπτει το σύνολο της χώρας και θα συμβάλει στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων και στην προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος.

Θεσπίζονται λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας του υπουργείου Εσωτερικών, που αφορούν τις ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, τον ενταφιασμό και την αποτέφρωση νεκρών.

Και τελικά τι;

Όπως τονίζει στην έκθεσή του ο Συνήγορος του Πολίτη, ο «Κλεισθένης» είναι ένας νόμος πρόχειρος, ο οποίος απλά παραπέμπει στο μέλλον τις αναγκαίες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, καθιστά ακόμη πιο σφικτό τον εναγκαλισμό της αυτοδιοίκησης με την κεντρική εξουσία και μάλλον δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα επιχειρεί να επιλύσει.

Ο «Κλεισθένης», χωρίς καμία πρόβλεψη για τη συνταγματικά κατοχυρωμένη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των δήμων και με αμφιλεγόμενες προτάσεις σε πολλά σημεία δεν προωθεί καμία ουσιαστική μεταρρύθμιση στην οργάνωση και τη λειτουργία του κράτους. Η αλλαγή του εκλογικού συστήματος και η θεσμοθέτηση της απλής αναλογικής, που είναι η μοναδική προτεινόμενη ουσιαστική αλλαγή, σε καμιά περίπτωση δεν συνιστά από μόνη της μεταρρύθμιση και το σημαντικότερο, χωρίς ισχυρά θεσμικά αντίβαρα, ένας σοβαρός δημοκρατικός θεσμός και το ίδιο το εκλογικό σύστημα κινδυνεύουν να απαξιωθούν ανεπανόρθωτα.

Η ουσία

Ο νέος Νόμος προβλέπει ουσιαστικά τη μεγαλύτερη πρόσδεση της αυτοδιοίκησης με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, τη συμβολή τους στην διαμόρφωση «φιλικού επενδυτικού περιβάλλοντος», μέσα από παραχωρήσεις δημοτικής περιουσίας και γης, στους επιχειρηματικούς ομίλους. Ενισχύει την ανταποδοτικότητα υπηρεσιών και αντίστοιχα τα χαράτσια σε βάρος του λαϊκού εισοδήματος, προβλέπει την επιχειρηματικότητα των ίδιων των Ο.Τ.Α., με την συμμετοχή τους σε σχήματα όπως η Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) κ.ά.. Τα ουσιαστικά ζητήματα παραμένουν.

- Μείωση της κρατικής χρηματοδότησης προς την Τοπική Διοίκηση. Αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση των λαϊκών αναγκών και να πληρώνουν οι δημότες για τις παροχές των δήμων.

- Μέσα από τη λεγόμενη «κοινωνική οικονομία», προχωρά παραπέρα η εμπορευματοποίηση μιας σειράς κοινωνικών παροχών, δίνοντας χώρο σε ΜΚΟ, ΚΟΙΝΣΕΠ, δίκτυα και συνεταιρισμούς προσώπων, ως εργαλείο και για να απαλλαγεί το κράτος από τις ευθύνες του.

- Διατήρηση της ομηρίας εργαζομένων στους ΟΤΑ. Γενίκευση και μονιμοποίηση των ελαστικών εργασιακών σχέσεων, ιδιωτικών ή κρατικών εργολαβιών σε κρίσιμες δημοτικές υπηρεσίες, με συμβάσεις, ωράρια, μισθούς και συνθήκες μεσαίωνα, κατάργηση των ΒΑΕ, κλπ.

- Η αυτοδιοίκηση είναι πλέον μηχανισμός του κράτους και ελέγχεται ακόμα πιο στενά και μέσω της νομοθέτησης σειράς οργάνων ελέγχου, όπως ο «επόπτης ΟΤΑ», η «αυτοτελής υπηρεσία εποπτείας ΟΤΑ», το «συμβούλιο εποπτών», η «επιτροπή συντονισμού και ελέγχου εποπτείας ΟΤΑ» κλπ.

Τέλος, η λογική των κομμάτων εξουσίας -παλιών και νέων-, (ΣΥΡΙΖΑ, ΝΔ, ΑΝΕΛ, Κίνημα Αλλαγής), για μία φορά ακόμα φάνηκε να συμφωνεί στην επιχειρηματική λειτουργία των ΟΤΑ. Άλλωστε μόνο τυχαίο δεν είναι ότι η κυβέρνηση απέρριψε την τροπολογία που κατέθεσε το ΚΚΕ, έχοντας τη στήριξη δημάρχων αλλά και της ΚΕΔΕ, να δοθεί η δυνατότητα στους δήμους να εξετάζουν κατά περίπτωση, παίρνοντας υπόψη τους εισοδηματικά και άλλα κριτήρια, τη διαγραφή χρεών νοικοκυριών που κινδυνεύουν με ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς ακόμα και για ποσό 500 ευρώ.

Κλεισθένης

Ο Νόμος «Κλεισθένης Ι» οφείλει το όνομά του στον Αθηναίο πολιτικό του 6ου αι. π.Χ. ο οποίος μετά το τέλος της τυραννίας του Πεισίστρατου ανέλαβε να μεταρρυθμίσει το πολίτευμα της Αθήνας.

Για να το πετύχει αυτό χώρισε την Αττική σε τρεις βασικούς δήμους: Το άστυ, τα παράλια και τη Μεσογαία. Στη συνέχεια με το σύστημα τριττύων (θεσμική και διοικητική υποδιαίρεση) χώρισε κάθε δήμο σε 10 τριττύες. Κατόπιν πήρε μία τριττύν από το άστυ, μία από τα παράλια και μία από την μεσογαία και έφτιαξε μία φυλή. Έτσι, οι πλούσιοι ευγενείς έπαψαν να αποτελούν μία ισχυρή τάξη και αναμίχθηκαν με τους υπόλοιπους πολίτες, ενώ οι πολιτικοί σταμάτησαν να ωφελούν τους κατοίκους μιας μόνο περιοχής, αφού υπήρχαν τριττύες και από τις τρεις περιοχές.

Τέλος, έδωσε όλη την εξουσία στην Εκκλησία του δήμου. Από αυτήν εκλέγονταν και οι δέκα στρατηγοί που διοικούσαν όχι μόνο το στρατό, αλλά και το ίδιο το κράτος.