Ενώ η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα με φανφάρες, την έναρξη του διαλόγου για τα πρώτα εννέα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, με οκτώ δήμους της Αττικής και τη Μύκονο να βρίσκονται στην πρώτη ομάδα, η πραγματικότητα της «δημόσιας διαβούλευσης» απέχει πολύ από τις εξαγγελίες.

Τα κατά τόπους δημοτικά συμβούλια έχουν αποκλειστικά και μόνο «γνωμοδοτικό» ρόλο, ενώ οι ρυθμίσεις που έρχονται από την Αθήνα είναι «οριζόντιες» και δεν λαμβάνουν υπόψη, όχι μόνο τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε νησιού, αλλά ούτε καν τις επίσημες προτάσεις της τοπικής κοινωνίας.

Την ίδια στιγμή, ενώ επιχειρείται ο περιορισμός της μικρής και μεσαίας δόμησης, η νομοθεσία εξακολουθεί να δημιουργεί ειδικά πολεοδομικά εργαλεία, μέσω των οποίων μεγάλες εκτάσεις, ακόμα και σε προστατευόμενες περιοχές, μπορούν να αποκτήσουν οργανωμένη πολεοδόμηση ή «ειδικούς όρους ανάπτυξης». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για «στρατηγικές επενδύσεις», εμείς βλέπουμε «δύο μέτρα και δύο σταθμά»…

Ενστάσεις του δήμου Πάρου

Θυμίζουμε πως στις 20 Ιουλίου 2026, ο δήμος Πάρου εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία ανέφερε: «Η μελέτη (σ.σ. του νέου Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου) αγνόησε σε μεγάλο βαθμό τις προτάσεις που είχαν υποβληθεί επίσημα προς τον μελετητή από το δημοτικό συμβούλιο στο πλαίσιο της διαβούλευσης του 2024 (…).

Αγνόησε τις προτάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου για απαγόρευση των υπόσκαφων κτισμάτων και των μεγάλων τουριστικών επενδύσεων τύπου ΕΠΣ, ΕΣΧΑΣΕ κλπ. Αγνόησε επίσης την πρόταση του δήμου για τη σύνταξη Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου για την έκταση του παλαιού αεροδρομίου της Πάρου. Δεν προκύπτει να έχουν ληφθεί υπόψη κατά τη διαμόρφωση των προτάσεων της μελέτης τα συμπεράσματα της έκθεσης Φέρουσας Ικανότητας που εκπονήθηκε στο πλαίσιο της ίδιας σύμβασης και από τον ίδιο Ανάδοχο (…). Εντοπίζονται στη μελέτη προτάσεις ή ασάφειες που δημιουργούν τις προϋποθέσεις επιβάρυνσης της δόμησης ακόμα και σε περιοχές προστατευόμενες».

Η επιστολή συλλόγων Αρχιτεκτόνων και Μηχανικών Κυκλάδων

Πριν λίγες μέρες, η «Φωνή της Πάρου» δημοσίευσε στην ηλεκτρονική της έκδοση, μια επιστολή συλλόγων Αρχιτεκτόνων και Μηχανικών από τις Κυκλάδες, η οποία ανέφερε:

«Είναι βεβαίως σαφές ότι ο έλεγχος και ο υπό όρους περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης αποτελεί αναγκαίο στόχο.

Το ερώτημα, όμως, τι θα προκύψει με το διαμορφωθέν νέο θεσμικό πλαίσιο. Εάν ένα πολύ μεγάλο μέρος της εκτός σχεδίου γης καταστεί πρακτικά μη οικοδομήσιμο, ενώ ταυτόχρονα περιοριστούν οι διαθέσιμες εκτάσεις μέσα στους οικισμούς, η ανάγκη για κατοικία, επαγγελματική δραστηριότητα και τουριστική ανάπτυξη δεν πρόκειται να εξαφανιστεί, αλλά θα μεταφερθεί εκεί όπου θα εξακολουθεί να υπάρχει δυνατότητα δόμησης. Αυτό το γεγονός εγκυμονεί πολύ σοβαρούς κινδύνους.

Ο πρώτος είναι η συγκέντρωση της νέας δόμησης κατά μήκος των βασικών οδικών αξόνων των νησιών (…).

Ο δεύτερος κίνδυνος είναι ακόμη σοβαρότερος. Όσο περιορίζεται η διαθέσιμη οικοδομήσιμη γη εκτός οικισμών και στις παρυφές τους, τόσο μεγαλύτερη πίεση θα ασκείται στο υφιστάμενο οικιστικό απόθεμα και στους ιστορικούς πυρήνες. Οι παραδοσιακοί οικισμοί των Κυκλάδων, όμως, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλές «δεξαμενές οικοδομήσιμης γης» (…).

Υπάρχει και μία τρίτη παράμετρος που δεν πρέπει να αγνοείται. Η απότομη συρρίκνωση της νόμιμα οικοδομήσιμης γης, χωρίς προηγουμένως να έχουν δημιουργηθεί σχεδιασμένοι οικιστικοί υποδοχείς και χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, δημιουργεί συνθήκες που είναι πιθανό να αυξήσουν την πίεση για αυθαίρετη δόμηση.

Η εμπειρία δεκαετιών στην Ελλάδα έχει δείξει ότι η ανάγκη για χώρο δεν καταργείται νομοθετικά. Όταν ο πολεοδομικός σχεδιασμός απουσιάζει, η πραγματική οικιστική ανάπτυξη προηγείται του σχεδιασμού και το κράτος καλείται εκ των υστέρων να διαχειριστεί τα αποτελέσματα (…).

Την ίδια στιγμή, όμως, που η δυνατότητα δόμησης περιορίζεται δραστικά για τη μικρή και μεσαία ιδιοκτησία, η νομοθεσία εξακολουθεί να δημιουργεί ειδικά πολεοδομικά εργαλεία μέσω των οποίων μεγάλες ενιαίες εκτάσεις μπορούν να αποκτήσουν οργανωμένη πολεοδόμηση ή ειδικούς όρους ανάπτυξης (…).

Το παράδειγμα των Κολυμπηθρών της Πάρου είναι χαρακτηριστικό. Σε μία περιοχή για την οποία επί δεκαετίες ίσχυαν ιδιαίτερα περιοριστικοί όροι με σκοπό την προστασία του τοπίου, προωθείται σήμερα μέσω Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου οργανωμένη τουριστική ανάπτυξη σε συνολική έκταση άνω των 300 στρεμμάτων (…).

Δεν μπορεί από τη μία πλευρά να υποστηρίζεται ότι η διάσπαρτη δόμηση λίγων εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων αποτελεί απειλή για το κυκλαδικό τοπίο και από την άλλη να θεωρείται αυτονόητα συμβατή με αυτό η δημιουργία συγκροτημάτων πολλαπλάσιας κλίμακας, (με σχετικές εγκρίσεις από συμβούλια του κέντρου που καμία ιδέα δεν έχουν για τις ιδιαιτερότητες των Κυκλάδων) που πραγματοποιείται μέσα από ένα ειδικό πολεοδομικό εργαλείο (…).

Οι ίδιοι οριζόντιοι κανόνες δεν μπορούν να αποτελούν από μόνοι τους ολοκληρωμένη χωρική πολιτική για τόσο διαφορετικές περιοχές της χώρας. Η Κοζάνη δεν είναι Μύκονος. Η Πάρος δεν είναι ένας ηπειρωτικός αγροτικός δήμος. Η Σίκινος δεν έχει τις ίδιες πιέσεις με τη Σαντορίνη. Κάθε τόπος έχει διαφορετικό τοπίο, διαφορετικούς φυσικούς πόρους, διαφορετικό οικιστικό απόθεμα, διαφορετικές υποδομές, διαφορετική οικονομία και διαφορετική φέρουσα ικανότητα».

Οι γνώμες των ειδικών

Προκειμένου να μάθουμε περισσότερα, μιλήσαμε με τους κ.κ. Χρυσόστομο Κυπριτζή, πρόεδρο του συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κυκλάδων και Αναστάσιο Κονοπισόπουλο, πρόεδρο του συλλόγου Μηχανικών και Αρχιτεκτόνων Πάρου–Αντιπάρου.

Ο κ. Κυπριτζής δήλωσε στη «Φωνή»:

«Βλέπουμε το διάταγμα που ορίζει με ποιο τρόπο θα επανασχεδιασθούν οι οικισμοί και προβλέπονται κάποιοι όροι δόμησης που αν δεν αλλάξουν, αν εφαρμοστούν στους παραδοσιακούς οικισμούς, τα αποτελέσματα θα είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενα.

Προβλέπεται αύξηση στο μέγιστο ύψος στα 7,5 μέτρα ενώ αν υπάρχει κλίση, αυτό μπορεί να αυξηθεί και στα 10 μέτρα από την πλευρά της κατωφέρειας. Επιτρέπεται εφόσον προκύπτει από το ύψος και τρίτος όροφος, επιτρέπεται απόληξη κλιμακοστασίου. Εάν αυτά τα φανταστούμε στους παραδοσιακούς οικισμούς, θα αλλάξει τελείως η φυσιογνωμία τους. Αυτό θέλουμε τελικά;

Στον αντίποδα βέβαια όλων αυτών των ρυθμίσεων, από τη μία ουσιαστικά καταργείται η εκτός σχεδίου δόμηση οριζοντίως, αλλά βλέπουμε να επιτρέπει το Συμβούλιο της Επικρατείας και οι φορείς του κράτους, στρατηγικές επενδύσεις όπως στις Κολυμπήθρες της Πάρου ή σε άλλες περιοχές της χώρας.

Βλέπουμε ότι συρρικνώνονται οι οικισμοί, αλλά επιτρέπεται ιδιωτική πολεοδόμηση σε εκτάσεις άνω των 50 στρεμμάτων σε φθίνοντες ή εγκαταλελειμμένους οικισμούς. Αυτά τα δύο με ποιο τρόπο μπορούν να είναι συμβατά μεταξύ τους; Όλα αυτά μας προβληματίζουν έντονα και επίσης, όλα αυτά κλονίζουν την πίστη των πολιτών, των κατοίκων των Κυκλάδων σε αυτό το εγχείρημα που αφορά την προστασία των νησιών. Να δεχθεί κάποιος ένα περιορισμό στη χρήση της ιδιοκτησίας του, προκειμένου να προστατευτεί το νησί του. Όχι όμως για να έρθει ένας επενδυτής με ένα ειδικό καθεστώς και να καταλάβει μία ιδιαίτερη περιοχή για να κάνει μία επένδυση εκτός κλίμακας».

Ο κ. Κονοπισόπουλος, ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Το ένα βασικό μέλημα, είναι ότι στην ουσία φαίνεται σαν να μη λαμβάνουν καθόλου υπόψη τις τοπικές κοινωνίες. Πολλά από όσα προτείναμε ως σύλλογος μαζί με τον δήμο Πάρου, είτε σχετικά με χρήσεις γης, είτε σχετικά με ζώνες προστασίας, είτε ακόμα και για όρους δόμησης, δεν έχουν ληφθεί υπόψη. Για παράδειγμα, σχετικά με το καινούργιο λιμάνι στην Πάρο, ενώ έγινε μία παρουσίαση από τον δήμο, τελικά ούτε αυτό δεν έχει μπει.

Στην ουσία διαφαίνεται μία οριζοντιοποίηση στα τοπικά χωροταξικά ανά νησί, με μία κοινή γραμμή η οποία δεν ξέρουμε από πού προέρχεται. Στα προτεινόμενα σχέδια, για αυτό και η επιστολή μας υπογράφεται από όλους τους κατά τόπους συλλόγους των μηχανικών των νησιών, δεν λαμβάνονται παρανόμως υπόψη αποφάσεις δημοτικών συμβουλίων. Δεν λαμβάνονται υπόψη προτάσεις επιστημονικών συλλόγων, οι οποίοι ζουν στην καθημερινότητα τα θέματα τα πολεοδομικά που αντιμετωπίζει ένα νησί.

Ο νομοθέτης αφενός προωθεί οριζόντια μέτρα, αλλά αφετέρου ούτε καν τα οριζόντια μέτρα δεν τηρούμε. Δηλαδή ο Παριανός που θα θέλει να πουλήσει ένα χωράφι για να φτιάξει το σπίτι του παιδιού του, θα χάσει τη δυνατότητα να το κάνει αυτό. Ο στρατηγικός επενδυτής, επειδή θα φέρει 50 εκατομμύρια, θα του δώσουμε και θα πολεοδομήσει μία ολόκληρη περιοχή. Το οποίο όμως έρχεται σε αντίθεση με όλο αυτό τον κυκεώνα των δημοσιευμάτων περί βιώσιμης ανάπτυξης.

Ποια είναι η βιώσιμη ανάπτυξη για τις Κυκλάδες; Το να μην μπορεί ο Παριανός να χτίσει ένα σπίτι, αλλά να έρθει ο στρατηγικός επενδυτής και να χτίζει χωριά στο νησί;

Εδώ και πόσα χρόνια συζητάμε για βιώσιμη ανάπτυξη, για πρόβλημα υποδομών στις Κυκλάδες, ότι η εκτός σχεδίου δόμηση κατακρεουργεί τις Κυκλάδες, διότι δεν μπορεί να αντέξει το δίκτυο, είτε το οδικό, είτε της ΔΕΗ, είτε της ΔΕΥΑΠ. Άρα λοιπόν, όταν φτιάχνεις 300-400 σπίτια το χρόνο, είσαι ενάντια στη βιώσιμη ανάπτυξη. Αλλά ξαφνικά όταν θα φτιάχνεις δύο χωριά την πενταετία, δύο νέους οικισμούς, αυτό θα είναι βιώσιμο!

Συζητάμε για το ίδιο πράγμα τηρώντας διαφορετικά μέτρα και διαφορετικά σταθμά και δυστυχώς,όλο αυτό είναι τελικά εις βάρος του Κυκλαδίτη».

Ανακοίνωση του ΜέΡΑ25

Αιχμηρή ανακοίνωση για το θέμα εξέδωσε το ΜέΡΑ25 Ενωτική Αριστερά:

«Η σοβαρή προειδοποίηση των επτά συλλόγων μηχανικών και αρχιτεκτόνων των Κυκλάδων αναδεικνύει μια επικίνδυνη αντίφαση στην πολεοδομική πολιτική της κυβέρνησης: Την ώρα που χιλιάδες μικροϊδιοκτήτες ακινήτων στις Κυκλάδες βρίσκονται αντιμέτωποι με την κλοπή της γης τους μετά και το ΠΔ για τους οικισμούς ως 2.000 κατοίκους, οι μεγάλοι τουριστικοί επενδυτές εξακολουθούν να διαθέτουν ειδικά πολεοδομικά εργαλεία για την αξιοποίηση τεράστιων εκτάσεων.

Στους μεγαλοεπενδυτές παρέχονται ειδικά σχέδια και προνομιακές ρυθμίσεις. (..)

Η κυβέρνηση και οι κρατικές υπηρεσίες θυμούνται την «προστασία του περιβάλλοντος» μόνο ως επιχείρημα για τον περιορισμό της μικρής ιδιοκτησίας, αλλά οι πόρτες της νομοθεσίας ανοίγουν διάπλατα όταν εμφανίζονται επενδυτικά σχέδια εκατομμυρίων που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα των ιστορικών οικισμών και λεηλατούν τη φύση των νησιών.

Ζητάμε αυστηρούς όρους δόμησης και τήρηση της νομοθεσίας από όλους. Αποτελούν πρόκληση οι εξαιρέσεις για τους οικονομικά ισχυρούς. Χρειάζεται ολοκληρωμένος δημόσιος σχεδιασμός, σαφείς κανόνες και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΕΛΗΣ